Spor

Futbolda VAR Sistemi

Bilgi Keşif’e hoş geldin, ben Müslüm. İlk yazımda Futbolda VAR sistemini ele almak istedim. VAR Sistemi Nedir? İlk olarak hangi organizasyonda kullanıldı? VAR sisteminin işleyişi, gibi konulara IFAB (Uluslararası Futbol Birliği Kurulu) VAR Kılavuzundan aldığım bilgilerle hazırladığım bu yazımda cevap bulmaya çalıştım. Keyifli okumalar dilerim. {+ Okuduktan sonra yorum yapmayı unutmayın, uzun soluklu bir yolda ilk adımımı atmış bulunmaktayım, hep beraber nice bilgi keşiflerine… :)}

checkinggoal

VAR Sistemi Nedir?

VAR sistemi, orta hakemin hatalarını minimuma indirmek amacıyla kurulan, Türkçemizde; video yardımcı hakem olarak adlandırılan bir sistemdir. Orta hakemin maç görüntülerini farklı kamera açılarıyla bir ekrandan defalarca görebilmesine ve VAR hakemleri ile diyalog kurarak pozisyonu değerlendirmesinde orta hakeme yardımcı olur. Ülkemizde de halen tartışılan bir konu olan VAR sistemini genel hatlarıyla ele almaya çalışacağım. Hazırsanız başlayalım.

VAR Sisteminin İlkeleri

VAR’ın futbol maçlarında kullanımı bazı ilkelere dayanmakta olup, VAR’ın kullanıldığı
tüm maçlarda bu ilkelere uygun hareket edilmelidir.

  1. Video yardımcı hakem (VAR), bazı durumlarda ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ olması halinde hakeme yardımcı olmak amacıyla, maç görüntülerine bağımsız erişimi olan bir maç görevlisidir.
  2. Hakem, mutlaka bir karar vermelidir. Diğer bir ifadeyle, hakemin ‘hiçbir karar’ vermeyip, durumu VAR’a havale etmesine izin verilmez. İhlal olduğu iddia edilen bir olayın ardından hakemin oyunun devam etmesine ilişkin kararı da incelenebilir. Sarı kartla(SK) cezalandırılmış bir ihlalin Kırmızı kartla(KK) oyundan ihraç gerektirip gerektirmediğinin veya cezayı kimin alması gerektiğinin belirsiz olduğu nadir durumlarda, hakem VAR’a
    danışabilir.
  3. Video incelemesi kararın ‘açık ve bariz bir hata’ içerdiğini açıkça göstermedikçe, hakem tarafından verilen ilk karar değiştirilmeyecektir.
  4. ‘İnceleme’ yalnızca hakem tarafından başlatılabilir; VAR (ve diğer maç görevlileri) hakeme yalnızca ‘inceleme’ önerisinde bulunabilirler.
  5. Nihai karar, VAR’dan alınan bilgiye dayalı olarak veya hakemin ‘sahada inceleme’ (OFR) yapmasının ardından her zaman hakem tarafından verilecektir.
  6. Doğruluğun hızdan daha önemli olduğu gerçeğinden hareketle, inceleme süreci için bir süre sınırlaması belirlenmemiştir.    cuneytcakır
  7. Oyuncular ve takım görevlileri hakemin etrafını sarmamalı veya inceleme sürecini ve nihai kararı etkileme girişiminde bulunmamalıdırlar.
  8. Şeffaflığın sağlanması açısından hakem inceleme esnasında ‘görünür’ kalmalıdır.
  9. Sonradan incelenen bir olaydan sonra oyun devam ediyorsa, hatta ilk karar değiştirilse
    bile, olay sonrası dönem esnasında alınan/gereken herhangi bir disiplin cezası iptal edilmez (umut vaat eden bir atağı durdurma veya bariz bir gol şansının engellenmesi yüzünden bir ihtar/ihraç hariç).
  10. Eğer bir oyun durdurulur ve yeniden başlatılırsa, yanlış oyuncuya kart verilmesi, ısırma ya da son derece saldırgan, aşağılayıcı ve/veya istismar edici hareket(ler) nedeniyle olası bir ihraç gerektiren bir durum dışında hakem ‘inceleme’ yapamaz.
  11. Bir olayın incelenmesinden önce ve sonra geçecek oyun süresi, oyun kurallarına ve VAR protokolüne göre belirlenir.
  12. VAR, her bir durumu/kararı otomatik olarak ‘kontrol edeceği’ için, antrenörlerin veya futbolcuların ‘inceleme’ talep etmesine gerek yoktur.

Maçın Seyrini Değiştirecek Kararların/Olayların İncelenmesi

Hakem, yalnızca dört farklı kategorideki maçın seyrini değiştirecek kararlar/olaylar ile ilgili olarak VAR’dan destek alabilir. Bu tür durumların tamamında, yalnızca hakem (ilk/asıl) kararı verdikten sonra (oyunun devam etmesine izin verme kararı dâhil) veya ciddi bir olay maç görevlileri tarafından gözden kaçmışsa VAR kullanılır. Hakemin asıl kararı, ‘açık ve bariz hata’ (ofsayt gibi hakemin başka bir maç görevlisinden aldığı bilgilere göre verdiği kararlar dahildir) yoksa değiştirilmeyecektir.

Olası bir ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ durumunda incelenebilecek karar/olay kategorileri aşağıdaki gibidir.

Yazım hoşunuza gittiyse, sizleri Kişisel Gelişim kategorimizdeki yazıları okumaya davet ediyorum.

a. Gol /gol değil

Golle sonuçlanan atak aşamasında golü atan takımın ihlalde bulunması. Örneğin;

• Golün oluşum aşamasında veya golün atılmasında hücum takımının ihlalde
bulunması (elle oynama, faul vs.)
• ofsayt: pozisyon ve ihlal
• golden önce topun oyundan çıkması
• gol/gol değil kararları

b. Penaltı/penaltı değil

• yanlış verilen penaltı kararı
• verilmeyen penaltı kararı
• ihlalin gerçekleştiği yer (ceza sahasının içinde veya dışında)
• penaltı olayının oluşum aşamasında hücum takımının ihlalde bulunması
• penaltı olayından önce topun oyundan çıkması
• penaltı vuruşunda kalecinin ve/veya penaltı vuruşunu kullanan futbolcunun
ihlalde bulunması
• penaltı vuruşunda top kale direkleri veya kaleciden geri döndüğünde, doğrudan
oyuna dahil olan bir hücum oyuncusu veya savunma oyuncusunun ceza sahası ihlali

c. Direkt kırmızı kart (sarı kart/ihtar hariç)

• Bariz gol şansının engellenmesi
• ciddi faullü oyun (veya kontrolsüz müdahale)
• şiddetli hareket, başkasını ısırmak veya tükürmek
• saldırgan, aşağılayıcı ve/veya istismar edici hareketlerde bulunmak

d. Oyuncunun kimliğinin karıştırılması (kırmızı veya sarı kart)

Eğer hakem bir ihlal için ceza verirse ve sonrasında ihlalde bulunan (kart gören) takımdan yanlış bir kişiye sarı veya kırmızı kart gösterirse, ihlalde bulunan oyuncunun kimliği incelenebilir; gol, penaltı veya direkt kırmızı kart kararıyla ilgili olmadığı müddetçe, fiili ihlal incelenemez.

VAR Sistemi Uygulamasının Aşamaları Nelerdir?

Maç sırasında VAR kullanımı aşağıdaki uygulamaların takip edilmesini gerektirir.

• VAR, maçı asistan VAR (AVAR) ve yeniden oynatma operatörü (RO) ile birlikte video işletim odasında (VOR) izler.
• Kamera açılarının sayısına (ve diğer hususlara) göre, birden fazla AVAR veya RO bulundurulabilir.
• Maç sırasında yalnızca yetkili kişiler VOR’a(video iletişim odası) girebilir veya VAR/AVAR/RO ile iletişim kurabilirler.

vor
• VAR, yayın görüntülerine ve bu yayınları yeniden oynatma kontrolüne bağımsız olarak erişebilir.
• VAR maç görevlilerinin kullandığı iletişim sistemine bağlıdır ve söyledikleri her şeyi işitir; VAR’ın hakemle konuşabilmesi için butona basması gerekir (VOR’da yapılan konuşmaların hakemin dikkatini dağıtmaması için).
• Eğer VAR ‘kontrol’ veya ‘inceleme’ ile meşgulse, özellikle oyunun durdurulması gerektiğinde veya oyunun yeniden başlatılmasını engellemek için AVAR hakemle konuşabilir.
• Eğer hakem kamera görüntülerini izlemeye karar verirse, VAR en uygun açıyı/ yeniden oynatma hızını seçecektir; hakem başka/ilave açılar/hızlar talep edebilir.

VAR Sisteminin Prosedürleri Nelerdir?

İLK KARAR
• Hakem ve diğer maç görevlileri, (‘gözden kaçan’ olaylar dışında) ilk kararı (disiplin cezaları dahil) mutlaka sanki VAR yokmuş gibi vermelidir.
• Hakemin ve diğer maç görevlilerinin ‘hiçbir karar’ vermemelerine müsaade edilmez çünkü bu durum ‘zayıf/kararsız’ bir görünüme yol açacak, çok sayıda inceleme yapılmasını gerektirecek ve teknoloji arızası olması durumunda ciddi sorunlar yaratacaktır.
• Nihai karar yalnızca hakem tarafından verilir; VAR diğer maç görevlileriyle aynı statüdedir ve yalnızca hakeme yardımcı olabilir.
• İhlal nedeniyle bayrağın kaldırılması/düdüğün çalınması yalnızca bir futbolcunun gol atmak üzere olduğu ya da açıkça karşı takımın ceza sahasına koştuğu/girdiği çok açık bir hücum durumunda geciktirilebilir.
• Eğer bir yardımcı hakem herhangi bir ihlalden ötürü bayrağı kaldırmayı geciktirirse, yardımcı hakem bayrağı aşağıdaki durumlarda kaldırmalıdır. O gol/penaltı/ DOGSO kırmızı kart olayı sonuçlandığında veya o hücum takımına köşe vuruşu, serbest vuruş veya taç atışı verildiğinde ya da ilk ataktan (APP(atak başlangıç aşaması)) sonra topu muhafaza ettiğinde.

controlKONTROL
• VAR, herhangi bir potansiyel veya fiili golü (“potansiyel gol”: örneğin kale çizgisi teknolojisi olmayan durumlarda topun kale çizgisini geçmesi ve Hakem/AR tarafından fark edilmemesi/yanlış değerlendirilmesi), penaltı veya direkt kırmızı kart kararını/olayını veya yanlış oyuncuya kart verme durumunu tespit etmek için TV kamera görüntülerini farklı kamera açılarından ve yeniden oynatma hızlarında otomatik olarak ‘kontrol eder’.
• VAR görüntüleri normal hızda ve/veya yavaş çekimde ‘kontrol’ edebilir ancak genel anlamda, yavaş çekimde oynatma yalnızca ihlalin/oyuncunun pozisyonu, fiziksel ihlallerde temas noktası ve elle oynama, topun oyundan çıkması (gollük pozisyonlar dahil) gibi fiili durumlar için kullanılmalıdır; normal hız ihlalin ‘şiddetini’ tespit etmek veya elle oynamanın ‘kasti’ olup olmadığına karar vermek için kullanılmalıdır.
• Eğer herhangi bir ‘kontrol’ nedeniyle oyunun yeniden başlatılmasının ertelenmesi gerekirse, hakem bu durumu açıklamak için bir parmağını açıkça kulaklığına götürmek ve diğer elini/kolunu uzatmak suretiyle işaret verecektir; hakemin (VAR’dan veya başka bir maç görevlisinden) bilgi aldığı anlamına gelen bu işaret ‘kontrol’ tamamlanana kadar sürdürülmelidir.

İNCELEME
Hakem, aşağıdaki durumlarda potansiyel bir ‘açık ve bariz hata’ veya ‘gözden kaçan ciddi olay’ için ‘inceleme’ başlatabilir:

refereevar• Oyunun durdurulması halinde, hakemin yeniden başlatmayı geciktirmesi
• Eğer oyun durdurulmamışsa, hakemin top tarafsız bir bölgeye/duruma geldiğinde (genellikle her iki takım da hücumda değilken) oyunu durdurması
• Her iki durumda da, hakem ‘TV işaretini’ (TV ekranının şeklini) açıkça göstererek bir ‘inceleme’ yapılacağını belirtmelidir.
• Her iki inceleme sürecinin sonunda, hakem tekrar ‘TV işaretini’ göstermeli ve sonrasında hemen nihai kararını açıklamalıdır.
• Eğer oyun durdurulmuş ve yeniden başlatılmışsa, hakem yalnızca yanlış oyuncuya kart verilmesi veya şiddetli hareket, tükürme, ısırma ya da aşırı saldırgan, aşağılayıcı ve/veya istismar edici hareket(ler) nedeniyle olası bir ihraç gerektiren bir durum için ‘inceleme’ yapabilir ve uygun disiplin yaptırımını uygulayabilir.
• İnceleme süreci mümkün olduğunca etkin bir biçimde tamamlanmalıdır ancak nihai kararın doğruluğu hızdan daha önemlidir. Bu nedenle, bazı durumların karmaşık olması ve çok sayıda kararın/olayın gözden geçirilmesini gerektirmesi dikkate alındığında, inceleme süreci için bir süre sınırlaması belirlenmemiştir.

NİHAİ KARAR
• İnceleme süreci tamamlandığında, hakem ‘TV işaretini’
göstermeli ve nihai kararı açıklamalıdır.
• Hakem daha sonra (uygun olan durumlarda) herhangi bir
disiplin cezasını uygulayacak/değiştirecek/iptal edecek ve
Oyun Kurallarına uygun olarak oyunu yeniden başlatacaktır.

FUTBOLCULAR, YEDEK KADRO VE TAKIM YETKİLİLERİ
• VAR her bir durumu/ kararı otomatik olarak ‘kontrol’ edeceği için, antrenörlerin veya futbolcuların ‘kontrol’ veya ‘inceleme’ talep etmesine gerek yoktur.
• Futbolcular, yedek kadro ve takım yetkilileri, nihai kararın açıklanması da dahil olmak üzere inceleme sürecine etki veya müdahale etmeye teşebbüs etmemelidir.
• İnceleme süresince, futbolcular sahada olmalı; yedek kadro ve takım yetkilileri ise sahanın dışında kalmalıdır.
• TV işaretini aşırı derecede gösteren veya RRA’ya (hakem inceleme alanı) giren bir oyuncu/ yedek oyuncu /çıkan oyuncu ihtar alacaktır.
• TV işaretini aşırı derecede gösteren veya RRA’ya giren bir takım yetkilisine resmen ve alenen uyarıda bulunulacaktır (veya takım yetkilileri için sarı veya kırmızı kart kullanılan durumlarda ihtar verilecektir).
• VOR’a (Video İşletim Odası) giren bir oyuncu / yedek oyuncu / çıkan oyuncu ihraç edilecektir; VOR’a giren bir takım yetkilisi teknik alanın dışına çıkarılacaktır.

Evet, VAR sistemini anladıktan sonra hangi ülkelerde, nasıl sonuçlar aldığına göz atalım.

Rusya’daki İlk İzlenimler:
Grup aşamalarında 335 pozisyon incelenmiş, maç başına 7 pozisyon. FIFA’ya göre başarı oranı ise 99.3/100.

worldcupvar

Şu anda (2020-2021 sezonu) ise: Türkiye, İspanya, Fransa, Almanya, İngiltere, İtalya, Avustralya, Çin, Brezilya, Çek Cumhuriyeti, Belçika, Ukrayna, İskoçya, Japonya, Meksika, Malezya, Cezayir, Kuveyt, İsrail, Yunanistan, ABD, Portekiz, Polonya, Suudi Arabistan, Kolombiya… futbol liglerinde VAR sistemi kullanılıyor.

VAR sistemine artık alıştık diyebilirim. Veriler, VAR sisteminin olumlu yönde olduğu yönünde. Fakat, ülkemizde sistemin halen tam oturmadığını görebiliyoruz.

Bu yazımda Futbolda VAR Sistemini sizler için ele aldım. Umarım faydam dokunmuştur. Bir sonraki yazımda görüşmek dileğiyle…

Müslüm Erten

Teknoloji, spor, yabancı diller, dinler ilgi alanlarım diyebilirim. Çok meraklı, araştırmaya ve öğrenmeye aç birisiyim. Gaziantepliyim. Sakarya üniversitesinde bir yıl İngilizce hazırlık okuduktan sonra İstanbul Sabahattin Zaim üniversitesinde Arapça Öğretmenliği bölümünü okumaktayım.

2 Yorum

  1. Beklemediğim kadar profesyonelce yazmışsın şaşırttın. Başarın daim olur inşallah (açıkçası kötü yönlerini yazarım diye düşündüm ama bulamdım🧐)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu